روستا ثبت جهانی ابیانه

روستای ابیانه جایی است که زمان در آن متوقف شده و معماری، لباس‌ها، زبان و سبک زندگی همچنان اصالت چندصدساله خود را حفظ کرده است. این روستای زیبا و شگفت‌انگیز که به «موزه زنده ایران» مشهور است با خانه‌های سرخ‌رنگ، کوچه‌های پیچ‌درپیچ، مردمان لباس‌پوش سنتی و طبیعت کوهستانی جایی است که هر ساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را به خود دعوت می‌کند. اگر می‌خواهید در تور ابیانه شرکت کنید در ادامه با ما باشید تا از این روستا بیشتر بگوییم.

مانی فاین آرت

روستای ابیانه کجاست؟

روستای تاریخی ابیانه در دامنه کوه‌های کرکس و در ۴۰ کیلومتری شمال غرب نطنز و ۷۰ کیلومتری جنوب کاشان در استان اصفهان قرار دارد. این روستا در بخش مرکزی شهرستان نطنز، از توابع استان اصفهان به شمار می‌رود. برای رسیدن به این روستا می‌توان از اتوبان خلیج‌فارس تهران اقدام کرد که قم را به اصفهان وصل می‌کند.

معرفی روستای ابیانه

روستای ابیانه یا به قول مردم محلی «ویونا» یکی از روستاهای بسیار معروف ایرانی به شمار می‌رود. کلمه ویونا از دو واژه «وی» و «ویانه» به معنی «بیدستان» تشکیل شده که با گذر زمان این اسم به «اویانه» و بعدها ابیانه تغییر یافته است. این روستا به «روستای تاریخی سرخ» نیز شهرت دارد و دلیل آن به رنگ سرخ نمای خارجی دیوار خانه‌های آن باز می‌گردد.

روستای ابیانه در ارتفاع  ۲۲۲2 متری از سطح دریا قرار دارد و به همین دلیل دارای آب و هوای سرد و معتدل است. این روستا یکی از مرتفع‌ترین مناطق مسکونی ایران به شمار می‌رود. 

در اطراف این روستا کوهپایه‌هایی قرار گرفته‌اند که مانند یک سپر طبیعی از این روستا در برابر عوامل نامساعد محیطی محافظت می‌کنند. در این منطقه و روستا وجود چشمه‌سارها و رودخانه‌ای کوچک باعث شده تا مزارع و بیشه‌زارها گسترش یابند.

روستای ابیانه شامل سه محله «پل» و «یسمون» به‌عنوان محله‌های بالاده و «هرده» واقع در شرق ده می‌شود؛ هرچند ساخت‌وسازهای جدیدی در محله‌های زیارتگاه و  «پنجه علی» در غرب ورودی غربی روستا انجام شده است.

کوهستانی بودن این روستا و فاصله آن از مراکز پرجمعیت باعث شده تا بسیاری از آداب و رسوم سنتی، زبان و لهجه قدیم، و لباس‌های رنگارنگ مردم این منطقه همچنان حفظ شوند.

لباس سنتی مردم این منطقه یک شلوار گشاد و بلند از پارچه سیاه برای مردان و یک پیراهن بلند با پارچه‌های گل‌دار و چهار قد سفید رنگ برای زنان است که همچنان در میان آنها دیده می‌شود.

علیرضا فتاحی

تاریخچه روستای ابیانه

روستای ابیانه قدمتی طولانی دارد و اگرچه تاریخ دقیق پیدایش آن مشخص نیست؛ اما برخی پژوهشگران قدمت این روستا را بیش از  ۱۶۰۰ سال تخمین می‌زنند. همین قدمت باعث می‌شود تا ابیانه را یکی از قدیمی‌ترین سکونت‌های بشر در حاشیه کویر مرکزی ایران بدانند. در روستای ابیانه بناهایی از دوران مختلف حکومت‌هایی از جمله ساسانیان، سلجوقیان، صفویان و قاجاریه قابل مشاهده است که نشان می‌دهند این روستا قدمت بالایی دارد. مهم‌ترین آثار تاریخی این روستا «آتشکده هارپاک» نام دارد که به عنوان نمادی از تاریخ زرتشتی در ایران شناخته می‌شود. 

بافت قدیمی این روستا در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و مراسمی همچون آیین نخل گردانی، آیین جغجغه زنی و گویش ابیانه در سال ۱۳۹۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند.

معماری ابیانه

در روستای ابیانه خانه‌ها روی دامنه کوه کرکس ساخته شده‌اند و همچون خانه‌های پلکانی ماسوله پشت‌بام مسطح خانه پایینی بدون وجود هیچ‌گونه دیواری حیاط خانه بالایی محسوب می‌شود. این روستا چند طبقه‌ای به نظر می‌رسد و بافت خانه‌های آن به شکل حلزونی است که قدمت آنها به دوره‌های سلجوقی، صفوی و قاجار باز می‌گردد. کوچه‌های روستا نیز به جهت شکستن قدرت باد به شکل باریک و کج‌ومعوج بدون بن‌بست طراحی شده‌اند که قدم زدن در آنها برای گردشگران می‌تواند بسیار جذاب باشد.

اتاق خانه‌های این روستا دارای پنجره‌های چوبی ارسی است و اکثر آنها دارای ایوان و طارمی‌های چوبی هستند. به دلیل اینکه بازشوها فقط در یک طرف سازه خانه‌ها قرار دارند برای تأمین نور و تهویه، اهالی نورگیر سقفی برای خانه‌های خود تعبیه کرده‌اند. از مهم‌ترین ویژگی‌های این خانه‌ها رنگ سرخ نمای خارجی دیوارهای آن است که با استفاده از خاک سرخ معدن مجاور روستا پوشیده شده‌اند و هویتی خاص به این روستا داده‌اند.

 از دیگر نکات مهم در مورد معماری خانه‌ها می‌توان به خانه‌های متعلق به دوره سلجوقی و صفویه در این روستا اشاره کرد که هر کدام با ویژگی‌های متفاوت ساخته شده‌اند.

محمد خلیل نژاد

جاهای دیدنی ابیانه

در روستای ابیانه جاهای دیدنی بسیاری وجود دارند که به جز فضای دیدنی روستا می‌توان به سراغشان رفت. از جمله جاهایی که باید حتماً در هنگام سفر خود به آنها سر بزنید موارد زیر هستند:

 آتشکده ابیانه

این روستا آتشکده‌ای با قدمتی تاریخی دارد که آن را «هارپاک» می‌نامند و در گذرگاه اصلی روستا ساخته شده است. این آتشکده از سنگ و گچ ساخته شده و یک تالار کوچک از آخرین طبقه آن در معرض دید عموم قرار دارد. به غیر از این آتشکده چند آتشکده دیگر نیز در روستای ابیانه وجود داشته که متأسفانه با گذر زمان از بین رفته‌اند.

موزه مردم‌شناسی ابیانه

این موزه در یکی از خانه‌های قدیمی و سنتی روستا قرار گرفته و به معرفی و نمایش میراث‌فرهنگی و آداب و رسوم مردم این شهر می‌پردازد. در این موزه می‌توان به تماشای مجموعه‌ای از اشیا و وسایل مربوط به زندگی روزمره مردم روستا نشست.

مسجد جامع ابیانه

از دیگر دیدنی‌های روستای ابیانه به چند مسجد تاریخی آن می‌توان اشاره کرد که یکی از آنها مسجد جامع ابیانه است. این مسجد نسبت به دیگر مساجد روستا قدمت بیشتری دارد و در میان روستا ساخته شده است. مسجد جامع دارای دو شبستان است که شبستان قدیمی آن با یک درب کوچک به کوچه اصلی متصل می‌گردد. در دیوار جنوبی این شبستان یک محراب چوبی و قدیمی قرار گرفته که قدمت آن به سال ۴۷۷ هجری باز می‌گردد. قدمت منبر چوبی مسجد نیز به زمان حکومت سلجوقیان باز می‌گردد.

مسجد پرزله

از دیگر مساجد تاریخی این روستا مسجد پرزله نام دارد که قدمت آن به زمان حکومت ایلخانان باز می‌گردد. درب ورودی این مسجد به عنوان قدیمی‌ترین درب در ابیانه شناخته می‌شود. درب دیگری نیز در این مسجد وجود دارد که قدمت آن به سال ۱۰۵۸ قمری یعنی زمان سلطنت شاه اسماعیل صفوی باز می‌گردد.

مسجد یوسمون

این مسجد از دیگر مسجدهای قدیمی ابیانه است که در حدود ۷۰۰ سال پیش ساخته شد. یک علم معروف نیز در این مسجد قرار دارد که در زبان محلی به آن «شده» می‌گویند.

قبرستان قدیمی ابیانه

از دیگر جاهای دیدنی این روستا قبرستان آن است. در این قبرستان  بر سر هر قبر سنگ‌هایی مثلثی شکل گذاشته‌اند که مشخصات فرد فوت شده روی آن قید شده است. یکی از نکات جالب دیگر این سنگ قبرها وجود عکس زن یا مرد یا نشانه‌هایی برای تشخیص زن و مرد بر روی آنها است.

چشمه‌های ابیانه

در این روستا چند چشمه با قدمت تاریخی وجود دارد. «چشمه دو آبی» یکی از مهم‌ترین منابع تأمین آب ابیانه است که در بخش غربی روستا قرار گرفته و در تمام طول سال آب آن قابل استفاده است. چشمه رئیسی نیز در سمت غرب روستا قرار گرفته و مردم روستا عقیده دارند آب آن از پای درخت زرشک می‌جوشد و به همین دلیل خوردن آن باعث طولانی‌تر شدن عمر می‌گردد.

قلعه‌های ابیانه

در روستای ابیانه سه قلعه تاریخی وجود دارد که زمان ساخت آنها به زمان یاغی‌گری باز می‌گردد. این قلعه‌ها در گذشته مکانی بودند که مردم برای حفظ اموال و جان خود در برابر دزدان در آنها پناه می‌گرفتند. یکی از این قلعه‌ها، «قلعه پال» نام دارد که در شمال غربی روستا قرار گرفته است. «قلعه پال هونه» قلعه دیگری است که قدمت آن به ۲۰۰ سال قبل باز می‌گردد و در جنوب غربی روستا قرار دارد و قلعه هرده قلعه دیگری است که می‌توان به دیدنش رفت.

کاروانسرای ابیانه

روستای ابیانه دو کاروان‌سرا دارد که در سمت غربی روستا و نزدیک به ساختمان بانک امروزی قرار گرفته‌اند. یکی از این کاروان‌سراها توسط «فاطمه زاغول» ساخته شد که در آن به انجام معاملات می‌پرداختند.

بهترین زمان برای سفر به ابیانه

روستای ابیانه در هر فصل آب و هوای متفاوتی دارد. فصل بهار طبیعت این منطقه زنده می‌شود و می‌توان به تماشای باغ‌های میوه با شکوفای رنگارنگ نشست. در تابستان همچنان هوا لذت‌بخش است و به دلیل ارتفاع زیاد روستا می‌توان شب‌های خنک و دلپذیری را تجربه کرد. پاییز این روستا بسیار زیباست زیرا طبیعت آن به رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز در می‌آید. زمستان ابیانه سرد و برفی است و دیدن آن می‌تواند لذت خاص‌تری به شما بدهد.

سوغات ابیانه

یکی از جاذبه‌های ابیانه معاشرت با فروشندگانی است که در کوچه‌های باریک و سرخ رنگ به فروش محصولات خود می‌پردازند. بادام، گردو، سیب، آلو و انواع لبنیات تازه از جمله سوغاتی‌های خوشمزه و سالم ابیانه هستند. لواشک را فراموش نکنید که به شکل خانگی تهیه می‌شود و طعم ترش و شیرین آن می‌تواند برایتان بسیار لذت‌بخش باشد. گردن‌بندها و دستبندهای ساخته شده از سنگ‌های طبیعی و مهره‌های رنگی نیز از دیگر سوغات معروف مردم این منطقه به شمار می‌روند.

نکات مهم در هنگام سفر به روستای ابیانه

در هنگام سفر به ابیانه نکات زیر را حتماً در نظر داشته باشید:

  • به محیط‌زیست خود احترام بگذارید و هیچ‌گونه زباله‌ای را در طبیعت رها نکنید.
  • در حین بازدید از روستا از ایجاد سروصدا بپرهیزید تا آرامش اهالی بر هم نخورد.
  • از لمس کردن دیوارها و بناهای تاریخی خودداری کنید تا به آنها آسیبی وارد نشود.

روستای ابیانه یکی از خاطره‌انگیزترین و متفاوت‌ترین مقاصد گردشگری ایران به شمار می‌رود. این روستا با بافت سرخ رنگ، معماری پلکانی و مردمی که فرهنگ سنتی خود را زنده نگه داشته‌اند از مهم‌ترین میراث‌های فرهنگی کشور به شمار می‌رود.

اگر می‌خواهید تجربه‌ای متفاوت از سفر را در بافتی روستایی داشته باشید می‌توانید با کارشناسان آژانس سفرهای پارسی مشورت داشته باشید تا یک سفر خاطره‌انگیز برایتان برنامه‌ریزی شود.